Cựu Tổng Giám Đốc OceanBank Và Bản Án Tử Hình Chấn Động Lịch Sử Ngành Ngân Hàng

Nguyễn Xuân Sơn (sinh năm 1962) là một trong những nhân vật trung tâm, đóng vai trò “mắt xích” then chốt trong đại án kinh tế xảy ra tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Đại Dương (OceanBank). Từng nắm giữ những vị trí quyền lực bậc nhất tại hai định chế tài chính – công nghiệp lớn là Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam (PVN) và OceanBank, ông Sơn được xem là cầu nối quyết định dòng chảy của hàng chục nghìn tỷ đồng tiền gửi từ tập đoàn nhà nước sang ngân hàng tư nhân.

Tuy nhiên, sự nghiệp chính trị và kinh doanh lẫy lừng của ông đã kết thúc trong bi kịch tột cùng khi ông trở thành bị cáo duy nhất trong đại án OceanBank bị tuyên án Tử hình – một bản án hiếm hoi và vô cùng nghiêm khắc đối với tội phạm kinh tế trong lịch sử tư pháp Việt Nam. Vụ án của ông không chỉ đơn thuần là sự sa ngã của một cá nhân, mà còn phơi bày toàn bộ những “mảng tối” trong hoạt động ngân hàng thời kỳ kinh tế biến động (như nạn sở hữu chéo, lãi suất ngoài, đi đêm) và là bài học đắt giá về cơ chế quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp.

Xuất thân và con đường quan lộ hanh thông

Nguyễn Xuân Sơn sinh ra tại huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh – vùng đất nổi tiếng với truyền thống hiếu học. Ông sở hữu nền tảng học vấn vững chắc, tốt nghiệp Đại học Kinh tế Quốc dân chuyên ngành Vật giá và Trường Đào tạo Cán bộ Dầu khí. Khởi đầu là một cán bộ mẫn cán, ông dần leo lên các nấc thang quyền lực nhờ năng lực chuyên môn và khả năng ngoại giao khéo léo.

Giai đoạn thăng tiến và vai trò “cầu nối” tại PVN

Trước khi dính líu đến vòng xoáy tiền tệ tại OceanBank, ông Sơn đã có thâm niên công tác lâu năm và tạo dựng được uy tín lớn trong ngành dầu khí.

• Ông từng giữ chức Phó Tổng giám đốc Công ty Tài chính Dầu khí (PVFC) và Tổng Giám đốc Công ty Tài chính Dầu khí, nơi quản lý dòng vốn khổng lồ của ngành dầu khí.
• Bước ngoặt chiến lược: Năm 2008, Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam (PVN) quyết định góp vốn 800 tỷ đồng vào OceanBank để trở thành cổ đông chiến lược (nắm 20% vốn điều lệ). Đây là thời điểm nhạy cảm của sự kết hợp giữa tư bản nhà nước và tư nhân. Nguyễn Xuân Sơn được Tập đoàn tin tưởng “chọn mặt gửi vàng”, cử sang làm đại diện phần vốn góp và giữ chức Tổng Giám đốc OceanBank (từ 2008 – 2010). Tại đây, ông đóng vai trò là người điều phối, đảm bảo các đơn vị thành viên của PVN gửi tiền vào OceanBank, tạo nên nguồn thanh khoản dồi dào cho ngân hàng này.

Đỉnh cao quyền lực và sự trở về đầy toan tính

Sau nhiệm kỳ Tổng Giám đốc tại OceanBank, ông Sơn quay trở lại PVN và thăng tiến thần tốc, nắm giữ những vị trí then chốt nhất:

• Năm 2011: Được bổ nhiệm làm Phó Tổng giám đốc PVN, phụ trách các mảng tài chính quan trọng. Dù không còn làm việc trực tiếp tại OceanBank, nhưng tầm ảnh hưởng của ông đối với ngân hàng này vẫn còn nguyên vẹn thông qua việc chỉ đạo các đơn vị thành viên PVN gửi tiền.
• Năm 2014: Ông đạt đến đỉnh cao quyền lực khi được Thủ tướng bổ nhiệm giữ chức Chủ tịch Hội đồng thành viên Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam (PVN). Đây là vị trí lãnh đạo cao nhất của tập đoàn kinh tế lớn nhất cả nước lúc bấy giờ, nắm trong tay quyền quyết định đối với khối tài sản hàng trăm nghìn tỷ đồng.

Vụ Đại án OceanBank: “Chi lãi ngoài”, Tham ô và Ma trận lợi ích

Năm 2015, khi Thanh tra Ngân hàng Nhà nước vào cuộc và phanh phui tình trạng âm vốn chủ sở hữu gấp nhiều lần tại OceanBank, ông Nguyễn Xuân Sơn lập tức bị bắt giam. Cơ quan điều tra xác định ông không chỉ là đồng phạm mà còn là người khởi xướng, chỉ đạo thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng cùng với Hà Văn Thắm (Chủ tịch OceanBank).

Bối cảnh và Chiêu bài “Chăm sóc khách hàng” (Chi lãi ngoài)

Để hiểu rõ sai phạm này, cần nhìn lại bối cảnh thị trường tài chính Việt Nam giai đoạn 2009-2011. Khi đó, lạm phát tăng cao, thanh khoản hệ thống ngân hàng căng thẳng tột độ. Ngân hàng Nhà nước đã ban hành Thông tư 02 quy định trần lãi suất huy động không quá 14%/năm. Tuy nhiên, để hút được tiền gửi, các ngân hàng nhỏ buộc phải “vượt rào”.

• Hành vi vi phạm: Nguyễn Xuân Sơn và Hà Văn Thắm đã thống nhất chủ trương chi thêm tiền lãi ngoài hợp đồng (còn gọi là tiền “chăm sóc khách hàng”) cho các khách hàng gửi tiền lớn, mà chủ yếu ở đây là các đơn vị thành viên của PVN (như Vietsovpetro, Lọc hóa dầu Bình Sơn…).
• Thủ đoạn tinh vi: Để có tiền chi lãi ngoài mà không bị phát hiện trên sổ sách kế toán, Hà Văn Thắm đã lập ra Công ty BSC (một công ty sân sau) để thu phí dịch vụ khống, tạo quỹ đen. Số tiền này sau đó được chuyển cho Nguyễn Xuân Sơn để ông đi “ngoại giao” và chi cho lãnh đạo các doanh nghiệp gửi tiền.
• Hậu quả: Hành vi này đã phá vỡ quy định về trần lãi suất, làm rối loạn thị trường tiền tệ quốc gia và gây thiệt hại trực tiếp cho OceanBank số tiền kỷ lục gần 2.000 tỷ đồng.

Cáo buộc “Tham ô tài sản” – Căn cứ pháp lý của án Tử hình

Đây là điểm mấu chốt và tranh cãi gay gắt nhất trong vụ án, cũng là nguyên nhân khiến ông Sơn đối mặt với án tử hình trong khi Hà Văn Thắm (người chủ mưu đưa tiền) chỉ nhận án chung thân.

• Bản chất dòng tiền: Cơ quan tố tụng xác định, trong tổng số tiền hơn 246 tỷ đồng mà Hà Văn Thắm chuyển cho Nguyễn Xuân Sơn để “chăm sóc” nhóm khách hàng dầu khí, ông Sơn đã không chi hết cho khách hàng mà chiếm đoạt một phần lớn bỏ túi riêng.
• Lập luận định tội:
  • Ông Sơn bị cáo buộc chiếm đoạt tổng cộng 246 tỷ đồng.
  • Trong đó, 197 tỷ đồng (tương ứng 80% tỷ lệ vốn tư nhân tại OceanBank) bị quy vào tội “Lạm dụng chức vụ quyền hạn chiếm đoạt tài sản”.
  • Quan trọng nhất, 49 tỷ đồng (tương ứng 20% tỷ lệ vốn góp của Nhà nước – PVN tại OceanBank) bị quy kết là tiền của Nhà nước. Hành vi chiếm đoạt số tiền có nguồn gốc Nhà nước này khi đang giữ chức vụ quản lý đã cấu thành tội “Tham ô tài sản”.
• Theo Bộ luật Hình sự Việt Nam, tội Tham ô tài sản với số tiền đặc biệt lớn có khung hình phạt cao nhất là Tử hình. Đây chính là lý do khiến Nguyễn Xuân Sơn nhận mức án nặng hơn cả “ông chủ” Hà Văn Thắm.

Phiên tòa lịch sử, Tranh luận nảy lửa và Bản án nghiêm khắc

Phiên tòa xét xử đại án OceanBank diễn ra vào năm 2017 được coi là phiên tòa kỷ lục trong lịch sử tố tụng Việt Nam về số lượng bị cáo (hơn 50 người), số lượng luật sư và thời gian xét xử (kéo dài hàng tháng trời).

• Lời khai mâu thuẫn tại tòa:
  • Hà Văn Thắm khai rằng đã chuyển tiền cho Sơn để Sơn lo lót, chăm sóc khách hàng PVN. Thắm khẳng định nếu không có Sơn giúp đỡ thì PVN sẽ rút tiền, OceanBank sẽ sụp đổ.
  • Nguyễn Xuân Sơn liên tục kêu oan về tội Tham ô. Ông thừa nhận có nhận tiền từ Hà Văn Thắm nhưng khẳng định đã dùng toàn bộ số tiền đó để chi ngoại giao, quà tết, lễ lạt cho lãnh đạo các doanh nghiệp gửi tiền nhằm giữ chân khách hàng cho ngân hàng, chứ không tư túi cá nhân một đồng nào. Ông cho rằng mình chỉ là “người vận chuyển”, là nạn nhân của cơ chế “lãi suất trần” bất cập thời bấy giờ.
  • Tuy nhiên, điểm yếu chết người của ông Sơn là không đưa ra được bằng chứng chứng minh đã đưa tiền cho ai. Những người bị ông khai là đã nhận tiền (lãnh đạo các công ty con PVN) đều một mực phủ nhận tại tòa.
• Phán quyết Sơ thẩm (9/2017): Tòa án nhân dân TP. Hà Nội bác bỏ lời kêu oan, tuyên phạt Nguyễn Xuân Sơn án Tử hình về tội Tham ô tài sản, Chung thân về tội Lạm dụng chức vụ, và 17 năm tù về tội Cố ý làm trái. Tổng hợp hình phạt là Tử hình.
• Phán quyết Phúc thẩm (5/2018): Tòa án cấp cao tại Hà Nội bác kháng cáo, giữ nguyên y án Tử hình đối với Nguyễn Xuân Sơn. Hội đồng xét xử nhận định hành vi của bị cáo là đặc biệt nguy hiểm, gây thất thoát tài sản nhà nước và làm tha hóa đội ngũ cán bộ.

 

Cuộc đua với thời gian: Nỗ lực khắc phục hậu quả để tìm đường sống

Sau khi bản án phúc thẩm có hiệu lực, câu chuyện về ông Nguyễn Xuân Sơn chuyển sang một giai đoạn mới bi kịch nhưng cũng đầy nỗ lực: Cuộc chạy đua để khắc phục hậu quả nhằm được ân giảm từ án Tử hình xuống Chung thân.

• Cơ sở pháp lý: Theo Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017), người bị kết án tử hình về tội tham ô tài sản, nếu chủ động nộp lại ít nhất 3/4 tài sản tham ô và hợp tác tích cực với cơ quan chức năng, thì có thể được xem xét chuyển hình phạt xuống tù chung thân.
• Nỗ lực của gia đình: Vợ và gia đình ông Sơn, cùng với sự giúp đỡ của bạn bè, đã phải bán đi nhiều tài sản tích cóp cả đời, bao gồm nhà cửa, đất đai và vay mượn khắp nơi để bồi thường.
• Kết quả: Tính đến những năm gần đây, gia đình ông đã nộp được phần lớn số tiền bị quy kết tham ô (hơn 3/4 số tiền 49 tỷ đồng quy định). Ông Sơn cũng đã làm đơn xin ân xá gửi lên Chủ tịch nước với hy vọng được sống để tiếp tục cải tạo, chuộc lại lỗi lầm. Hiện tại, dù chưa có thông báo chính thức về quyết định ân giảm, nhưng việc khắc phục hậu quả là tín hiệu pháp lý quan trọng nhất để ông có cơ hội giữ lại mạng sống.

Kết luận

Vụ án Nguyễn Xuân Sơn là một bi kịch điển hình của người trí thức làm kinh tế nhưng sa vào “ma trận” của cơ chế thị trường méo mó và lòng tham không kiểm soát. Từ một vị Chủ tịch Tập đoàn đầy quyền uy, ông trở thành tử tù, để lại nỗi đau cho gia đình và sự tiếc nuối về một năng lực quản lý bị đặt nhầm chỗ.

Bản án tử hình dành cho ông là lời cảnh tỉnh đanh thép nhất về sự nghiêm minh của pháp luật: Dòng tiền của Nhà nước là bất khả xâm phạm, và bất cứ ai, dù giữ cương vị cao đến đâu, cũng phải trả giá đắt nếu trục lợi trên tài sản công.

TỔNG HỢP THÔNG TIN VỀ NGUYỄN XUÂN SƠN

Dưới đây là thông tin tóm tắt chi tiết về nhân vật:

Thông tin	Chi tiết
Họ và tên	Nguyễn Xuân Sơn
Năm sinh	1962
Quê quán	Huyện Đức Thọ, Tỉnh Hà Tĩnh
Học vấn	Cử nhân Đại học Kinh tế Quốc dân; Đào tạo quản lý dầu khí.
Chức vụ cao nhất	Chủ tịch Hội đồng thành viên Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam (PVN); Nguyên Tổng Giám đốc OceanBank.
Đã bị bắt hay chưa	Đã bị bắt. (Ngày bắt tạm giam: 21/07/2015).
Đã xử tội hay chưa	Đã xử tội. Trải qua 2 phiên tòa lớn: Sơ thẩm (2017) và Phúc thẩm (2018).
Án phạt phải lãnh	Tử hình. (Tổng hợp hình phạt của 3 tội danh: Tham ô tài sản (án tử), Lạm dụng chức vụ quyền hạn chiếm đoạt tài sản (án chung thân), Cố ý làm trái quy định nhà nước về quản lý kinh tế (17 năm tù)).
Tình trạng hiện tại	Đang bị giam giữ biệt giam. Gia đình đã nộp khắc phục đủ 3/4 số tiền tham ô theo quy định của pháp luật để đủ điều kiện xin ân giảm xuống án Chung thân. Hiện đang chờ Quyết định ân giảm chính thức từ Chủ tịch nước.

Bài viết được tổng hợp, phân tích và biên soạn dựa trên các nguồn tư liệu chính thống từ: Báo VnExpress, Tuổi Trẻ, Thanh Niên, Đài Truyền hình Việt Nam (VTV), Tiền Phong, Công an Nhân dân và hồ sơ pháp lý công khai của vụ đại án OceanBank.