Cựu Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) Nguyễn Thanh Phong vừa bị Tòa án nhân dân TP. Hà Nội tuyên mức án cao nhất trong nhóm tội “Nhận hối lộ” xảy ra tại cơ quan này. Vụ án gây chấn động dư luận không chỉ bởi số tiền hối lộ đặc biệt lớn mà còn bởi hệ thống “cơ chế lót tay” được thiết lập chặt chẽ ngay bên trong cơ quan quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm.
Theo hồ sơ vụ án, Nguyễn Thanh Phong sinh năm 1960, từng có nhiều năm công tác trong ngành y tế trước khi đảm nhiệm chức vụ Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm từ năm 2015. Trong suốt thời gian giữ chức vụ này, ông có quyền hạn rất lớn trong việc cấp phép, thẩm định và hậu kiểm các loại thực phẩm chức năng, thực phẩm bảo vệ sức khỏe lưu hành trên thị trường Việt Nam.
Bối cảnh và diễn biến quá trình khởi tố vụ án tại Cục An toàn thực phẩm
Vụ án bắt đầu lộ diện từ đầu năm 2025 khi Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an (C03) tiến hành triệt phá các đường dây sản xuất thực phẩm chức năng giả quy mô lớn. Quá trình điều tra mở rộng cho thấy có sự tiếp tay, buông lỏng quản lý và đặc biệt là hành vi nhận hối lộ từ các cán bộ thuộc Cục An toàn thực phẩm để bỏ qua sai phạm cho doanh nghiệp.
Ngày 13/5/2025, Cơ quan Cảnh sát điều tra đã ra quyết định khởi tố bị can và lệnh bắt tạm giam đối với Nguyễn Thanh Phong. Đến tháng 7/2025, danh sách các bị can bị khởi tố tăng lên đáng kể, bao gồm nhiều cán bộ chủ chốt tại Cục như các Phó Cục trưởng và Trưởng phòng. Tổng cộng có 55 bị cáo bị đưa ra xét xử trong vụ bê bối này, trong đó có 34 bị cáo phạm tội “Nhận hối lộ”.
Thiết lập cơ chế nhận hối lộ theo hệ thống tại cơ quan quản lý
Kết luận điều tra xác định, từ năm 2018 đến khi bị phát hiện, Nguyễn Thanh Phong đã chủ trì và thống nhất với các lãnh đạo dưới quyền về một “cơ chế” nhận tiền ngoài lệ phí quy định. Mục đích là để đẩy nhanh tiến độ thẩm xét hồ sơ công bố sản phẩm hoặc bỏ qua các lỗi kỹ thuật trong hồ sơ của doanh nghiệp.
Cụ thể, mỗi hồ sơ công bố sản phẩm khi gửi đến Cục An toàn thực phẩm, doanh nghiệp phải “bôi trơn” từ 5 đến 10 triệu đồng. Đối với việc cấp chứng nhận thực hành tốt sản xuất (GMP) cho các nhà máy, số tiền này lên đến hàng trăm triệu đồng tùy vào quy mô. Tiền hối lộ được thu thập thông qua một đơn vị trung gian là Trung tâm Ứng dụng và Đào tạo An toàn thực phẩm thuộc Cục.
Tỷ lệ ăn chia tiền hối lộ giữa các cấp lãnh đạo
Số tiền hối lộ sau khi thu được sẽ được phân chia theo tỷ lệ đã được thống nhất ngầm. Nguyễn Thanh Phong với vai trò là người đứng đầu được chia mức cao nhất, thường là 2,5 đến 3 triệu đồng trên mỗi hồ sơ. Các Phó Cục trưởng và chuyên viên trực tiếp xử lý hồ sơ sẽ nhận phần còn lại theo vị trí và công lao “thẩm định”.
Theo cáo trạng của Viện Kiểm sát, tổng số tiền nhận hối lộ trong hoạt động cấp Giấy tiếp nhận bản công bố sản phẩm là hơn 93,7 tỷ đồng. Riêng cá nhân Nguyễn Thanh Phong bị cáo buộc đã nhận hối lộ tổng cộng gần 44 tỷ đồng thông qua các đợt chia chác và những món quà “cảm ơn” từ các doanh nghiệp sản xuất thực phẩm chức năng giả.
Vai trò của các đồng phạm và sự tiếp tay cho hàng giả
Trong vụ án này, bị cáo Trần Việt Nga, cũng từng giữ chức Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm, được xác định là người có vai trò đồng chủ mưu. Bà Nga bị cáo buộc đã nhận lợi ích cá nhân hơn 8 tỷ đồng và chịu trách nhiệm hình sự về tổng số tiền hơn 12,7 tỷ đồng mà cấp dưới đã thu lợi bất chính từ doanh nghiệp.
Ngoài ra, hai cựu Phó Cục trưởng là Nguyễn Hùng Long và Đỗ Hữu Tuấn cũng tham gia tích cực vào quy trình này. Ông Long bị cáo buộc hưởng lợi gần 8,7 tỷ đồng, trong khi ông Tuấn nhận hơn 5 tỷ đồng. Các bị cáo này đều thừa nhận việc nhận tiền là có thật nhưng ban đầu cho rằng đó chỉ là tiền “hỗ trợ ngoài giờ” hoặc “quà cáp tự nguyện” của doanh nghiệp.
Sai phạm trong cấp chứng nhận GMP và hậu kiểm nhà máy
Một trong những tình tiết nghiêm trọng nhất của vụ án là việc Nguyễn Thanh Phong chỉ đạo cấp chứng nhận GMP cho các nhà máy không đủ điều kiện. Nhiều cơ sở sản xuất có trang thiết bị thô sơ, môi trường không đảm bảo vẫn dễ dàng có được “giấy thông hành” nhờ sự lót tay cho đoàn kiểm tra do Cục cử xuống.
Cáo trạng nêu rõ, trong một số đợt hậu kiểm, mặc dù phát hiện hàng tấn thực phẩm chức năng giả hoặc không rõ nguồn gốc, nhưng các đoàn kiểm tra đã “nhắm mắt làm ngơ” sau khi nhận được sự chỉ đạo từ lãnh đạo Cục. Điều này đã gián tiếp đưa ra thị trường hàng trăm tấn thực phẩm kém chất lượng, đe dọa trực tiếp đến sức khỏe người tiêu dùng trên toàn quốc.
Diễn biến phiên tòa và những lời khai tại vành móng ngựa
Phiên tòa xét xử Nguyễn Thanh Phong và đồng phạm kéo dài từ ngày 5/1 đến ngày 14/1/2026 tại Hà Nội. Trong suốt quá trình xét hỏi, bị cáo Phong ban đầu có thái độ quanh co, không thừa nhận hành vi chỉ đạo cấp dưới nhận tiền. Ông cho rằng mình không hề biết về các khoản tiền nhỏ lẻ mà cấp dưới thu từ doanh nghiệp.
Tuy nhiên, trước các bằng chứng thép từ sổ sách ghi chép của Trung tâm Ứng dụng và Đào tạo cùng lời khai của 54 bị cáo còn lại, Nguyễn Thanh Phong đã phải cúi đầu nhận tội. Bị cáo thừa nhận đã “bật đèn xanh” cho cơ chế thu tiền để có kinh phí “cải thiện đời sống” cho cán bộ, nhưng thực tế phần lớn số tiền đã chảy vào túi riêng của các lãnh đạo.
Quan điểm của Viện Kiểm sát và Hội đồng xét xử
Đại diện Viện Kiểm sát giữ quyền công tố tại tòa khẳng định, hành vi của các bị cáo là đặc biệt nguy hiểm cho xã hội. Việc nhận hối lộ để cấp phép cho thực phẩm không đảm bảo chất lượng là sự xâm phạm nghiêm trọng đến hoạt động quản lý nhà nước và sức khỏe nhân dân. Viện Kiểm sát đã đề nghị mức án 20 năm tù đối với bị cáo Phong.
Hội đồng xét xử nhận định Nguyễn Thanh Phong là người giữ vai trò cao nhất, có quyền quyết định mọi hoạt động tại Cục nhưng lại là người khởi xướng chủ trương vi phạm pháp luật. Do đó, cần phải có một bản án thật sự nghiêm khắc để răn đe, phòng ngừa chung trong bối cảnh các vụ án tham nhũng ngành y tế đang diễn biến phức tạp.
Phán quyết cuối cùng của Tòa án nhân dân TP. Hà Nội
Chiều ngày 14/1/2026, Chủ tọa phiên tòa đã thay mặt Hội đồng xét xử tuyên án. Bị cáo Nguyễn Thanh Phong bị tuyên phạt 20 năm tù về tội “Nhận hối lộ”. Ngoài án tù, bị cáo còn bị buộc phải nộp lại toàn bộ số tiền 44 tỷ đồng đã hưởng lợi bất chính để sung công quỹ nhà nước. Các bị cáo khác cũng nhận mức án tương xứng với hành vi của mình.
Cụ thể, bị cáo Trần Việt Nga nhận 15 năm tù, Nguyễn Hùng Long 12 năm tù và Đỗ Hữu Tuấn 7 năm tù. Nhóm các chuyên viên và cán bộ cấp phòng nhận mức án từ 30 tháng tù treo đến 9 năm tù giam. Đây được xem là bản án thích đáng cho những người đã lợi dụng vị trí công tác để trục lợi trên sức khỏe của đồng bào.
Những bài học rút ra từ vụ bê bối ngành an toàn thực phẩm
Vụ án Nguyễn Thanh Phong là lời cảnh tỉnh sâu sắc về công tác kiểm soát quyền lực trong các cơ quan có chức năng cấp phép và thanh tra. Việc để một “cơ chế lót tay” tồn tại trong nhiều năm cho thấy những lỗ hổng lớn trong việc giám sát nội bộ tại Bộ Y tế nói chung và Cục An toàn thực phẩm nói riêng.
Sau vụ án này, Bộ Y tế đã phải thực hiện một cuộc cải cách toàn diện quy trình cấp phép công bố sản phẩm, chuyển hẳn sang hình thức dịch vụ công trực tuyến mức độ 4 để hạn chế sự tiếp xúc trực tiếp giữa doanh nghiệp và cán bộ. Đồng thời, công tác luân chuyển cán bộ ở những vị trí nhạy cảm cũng được siết chặt hơn để tránh tình trạng hình thành nhóm lợi ích.
Công tác thu hồi tài sản tham nhũng trong vụ án
Một trong những điểm sáng của vụ án này là công tác thu hồi tài sản được thực hiện rất triệt để. Ngay sau khi khởi tố, cơ quan điều tra đã phong tỏa hàng chục tài khoản ngân hàng và kê biên nhiều bất động sản của Nguyễn Thanh Phong tại Hà Nội và Nam Định. Đến thời điểm tuyên án, gia đình bị cáo đã nộp lại được hơn 30 tỷ đồng để khắc phục hậu quả.
Số tiền còn lại sẽ tiếp tục được cơ quan thi hành án dân sự thu hồi thông qua việc phát mãi các tài sản đã kê biên. Việc thu hồi gần như toàn bộ số tiền hối lộ trong một vụ án lớn như thế này thể hiện sự quyết tâm của các cơ quan tố tụng trong việc không để tội phạm tham nhũng được hưởng thụ thành quả từ hành vi phạm tội.
Phản ứng của dư luận và cộng đồng doanh nghiệp
Dư luận xã hội đồng tình cao với bản án 20 năm dành cho cựu Cục trưởng. Nhiều người tiêu dùng bày tỏ sự phẫn nộ khi biết rằng sức khỏe của họ đã bị đem ra làm món hàng để các cán bộ biến chất mặc cả. Về phía các doanh nghiệp làm ăn chân chính, họ hy vọng sau vụ án này, môi trường kinh doanh sẽ trở nên minh bạch và công bằng hơn.
Để phục vụ cho việc lưu trữ và tra cứu thông tin tội phạm, thông tin của đối tượng này sẽ được tổng hợp và lưu trữ tại Nhập Kho tội phạm.
Thông tin chi tiết về đối tượng Nguyễn Thanh Phong
| Tiêu chí | Nội dung chi tiết |
|---|---|
| Năm sinh | 1960 |
| Quê quán | Nam Định |
| Đã bị bắt hay chưa | Đã bị bắt (tháng 5/2025) |
| Đã xử tội hay chưa | Đã xét xử sơ thẩm (tháng 1/2026) |
| Án phạt phải lãnh là gì | 20 năm tù giam |
| Tình trạng hiện tại | Đang thi hành bản án tại trại tạm giam/nhà tù |