Tiểu sử và Hồ sơ Vụ án Đoàn Văn An – “Ông trùm” đứng sau sự sụp đổ của GPBank
Đoàn Văn An không chỉ là một cái tên đơn thuần trong danh sách các cựu lãnh đạo ngân hàng vướng vòng lao lý, mà ông còn được xem là một trong những mắt xích quan trọng nhất trong lịch sử đầy biến động của ngành ngân hàng Việt Nam giai đoạn tái cơ cấu 2011-2015. Cùng với Tạ Bá Long, ông Đoàn Văn An từng là nhân vật quyền lực tối thượng, chi phối toàn bộ hoạt động tại Ngân hàng TMCP Dầu khí Toàn Cầu (GPBank) trước khi định chế tài chính này lâm vào cảnh âm vốn chủ sở hữu và buộc phải bị Ngân hàng Nhà nước mua lại bắt buộc với giá 0 đồng.
Bài viết dưới đây sẽ cung cấp hồ sơ chuyên sâu, phân tích chi tiết về tiểu sử, quá trình thâu tóm quyền lực, những sai phạm mang tính hệ thống và mức án nghiêm khắc mà cựu lãnh đạo này phải gánh chịu.
Thông tin tóm tắt về Đoàn Văn An
| Thông tin | Chi tiết |
|---|---|
| Họ và tên | Đoàn Văn An |
| Năm sinh | 10/12/1958 |
| Quê quán | Huyện Nam Sách, Tỉnh Hải Dương |
| Chức vụ cũ | – Nguyên Phó Chủ tịch Hội đồng Quản trị (HĐQT) GPBank
– Nguyên Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Sân gôn Ngôi sao Chí Linh |
| Nơi cư trú trước khi bị bắt | Phường Quảng An, Quận Tây Hồ, TP. Hà Nội |
| Thời điểm bị bắt | Tháng 7/2015 (Khởi tố và bắt tạm giam) |
| Tội danh chính | – Cố ý làm trái quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng (Điều 165 BLHS 1999)
– Vi phạm quy định về cho vay trong hoạt động của các tổ chức tín dụng (Điều 179 BLHS 1999) |
| Tổng mức án (Tổng hợp) | 30 năm tù giam (Mức án tối đa cho tù có thời hạn theo luật định tại thời điểm xét xử) |
| Tình trạng pháp lý hiện tại | Đang chấp hành án phạt tù |
Lưu ý quan trọng: Mặc dù trên giấy tờ pháp lý, ông An giữ chức danh Phó Chủ tịch HĐQT, đứng sau Chủ tịch Tạ Bá Long, nhưng trong thực tế điều hành, quyền lực “ngầm” và tầm ảnh hưởng của ông An là vô cùng lớn. Ông nắm giữ số lượng cổ phần chi phối thông qua nhiều cá nhân và tổ chức liên quan, biến GPBank thành công cụ tài chính phục vụ cho hệ sinh thái doanh nghiệp riêng của mình.
Tiểu sử và con đường thăng tiến: Từ ngành an ninh đến đại gia tài chính
Đoàn Văn An sinh năm 1958 tại vùng đất Nam Sách, Hải Dương. Ít ai biết rằng trước khi trở thành một “ông trùm” tài chính, ông An từng có thời gian dài công tác trong lực lượng vũ trang. Ông từng là cán bộ trong ngành an ninh, một nền tảng tạo nên phong cách kín tiếng nhưng quyết đoán trong các hoạt động kinh doanh sau này.
Sau khi rời ngành, ông An chuyển hướng sang kinh doanh và nhanh chóng phất lên nhờ bất động sản và đầu tư tài chính trong giai đoạn kinh tế Việt Nam bắt đầu mở cửa mạnh mẽ. Trước khi vướng vào vòng lao lý, Đoàn Văn An được giới kinh doanh biết đến là một đại gia “ngầm” với khối tài sản khổng lồ khó ai sánh kịp.
Biểu tượng của sự giàu có: Sân Golf và Siêu xe
Sự giàu có của ông An không chỉ thể hiện qua cổ phần ngân hàng mà còn qua những tài sản hữu hình đắt giá:
- Sân golf Ngôi sao Chí Linh (Hải Dương): Đây được xem là “đại bản doanh” và là niềm tự hào của ông An. Sân golf này từng được đánh giá là một trong những sân golf đẹp và hiện đại nhất miền Bắc, thu hút giới thượng lưu và quan chức.
- Bộ sưu tập siêu xe: Ông An nổi tiếng với việc sở hữu những chiếc xe sang trọng bậc nhất, trong đó có chiếc Maybach 62S – biểu tượng của giới siêu giàu lúc bấy giờ.
- Bất động sản: Ông sở hữu nhiều biệt thự tại khu vực Hồ Tây (Hà Nội) và hàng loạt bất động sản giá trị khác rải rác khắp các tỉnh thành.
Tại GPBank, liên minh giữa Đoàn Văn An và Tạ Bá Long đã tạo nên một “đế chế” riêng, nơi các quy định về tín dụng bị bẻ cong để phục vụ lợi ích nhóm.
Sai phạm nghiêm trọng và hành trình “xẻ thịt” GPBank
Theo kết luận của Cơ quan Cảnh sát điều tra và Cáo trạng của Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao, sai phạm của Đoàn Văn An không phải là những sự cố ngẫu nhiên mà là một chuỗi hành vi có tổ chức, kéo dài và tinh vi nhằm rút ruột ngân hàng.
Cơ chế “Sân sau” và vòng xoáy vốn ảo
Từ năm 2009 đến 2010, GPBank rơi vào tình trạng thiếu hụt thanh khoản và cần tăng vốn điều lệ. Thay vì huy động vốn thực chất, Đoàn Văn An và Tạ Bá Long đã sử dụng 3 công ty “sân sau” do chính mình lập ra hoặc chi phối (Công ty Thành Trung, Công ty Đại Lải, Công ty Chí Linh) để phát hành trái phiếu doanh nghiệp.
Số trái phiếu này được bán cho Công ty Tài chính Điện lực (EVNFinance), thu về 3.380 tỷ đồng. Tuy nhiên, số tiền này không được dùng vào hoạt động kinh doanh như cam kết mà được sử dụng để trả nợ và… mua cổ phần của chính GPBank nhằm duy trì quyền kiểm soát (sở hữu chéo).
Thủ đoạn rút tiền tinh vi để đáo hạn nợ
Khi đến hạn thanh toán nợ gốc và lãi cho EVNFinance, hai ông trùm không có khả năng chi trả. Để che giấu và kéo dài thời gian, họ đã chỉ đạo rút tiền từ GPBank thông qua các hợp đồng kinh tế khống:
- Vụ án Tòa nhà Capital Tower (109 Trần Hưng Đạo, Hà Nội):
- Ông An và ông Long đã chỉ đạo GPBank ký thỏa thuận đặt cọc mua 58% diện tích sàn của Tòa nhà Capital Tower với giá 2.200 tỷ đồng.
- Sự thật: Công ty bán (do đồng phạm làm chủ) chưa hề được chủ đầu tư phân chia diện tích này. Đây hoàn toàn là một hợp đồng mua bán “vịt trời” nhằm hợp thức hóa việc rút 2.200 tỷ đồng ra khỏi ngân hàng để trả nợ cho nhóm công ty sân sau.
- Dự án Trung tâm thương mại tại An Khánh (Hoài Đức, Hà Nội):
- Tiếp tục kịch bản cũ, GPBank ký hợp đồng hợp tác đầu tư xây dựng khu nhà ở và thương mại với trị giá hàng nghìn tỷ đồng.
- Sự thật: Dự án này chưa có đầy đủ pháp lý, chưa được cấp phép xây dựng quy mô như trong hợp đồng. Tiền giải ngân từ ngân hàng lập tức chạy lòng vòng về túi của các công ty sân sau để đảo nợ.
Hậu quả: Tổng cộng, hành vi của Đoàn Văn An, Tạ Bá Long và các đồng phạm đã gây thiệt hại cho GPBank khoảng 4.758 tỷ đồng. Trong đó, số nợ gốc là 3.900 tỷ đồng và lãi phát sinh là hơn 858 tỷ đồng. Số tiền này đã vĩnh viễn không thể thu hồi, đẩy GPBank vào tình trạng âm vốn nặng nề.
Các bản án và hình phạt nghiêm khắc
Do quy mô sai phạm quá lớn, ông Đoàn Văn An phải đối mặt với nhiều phiên tòa khác nhau trong suốt nhiều năm.
Phiên tòa sơ thẩm Đại án GPBank (Tháng 12/2017)
Ngày 29/12/2017, Tòa án nhân dân TP. Hà Nội đã tuyên án vụ “Cố ý làm trái quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng”. Đây là phiên tòa thu hút sự chú ý đặc biệt của dư luận.
- Nhận định của Tòa: HĐXX đánh giá hành vi của Đoàn Văn An và Tạ Bá Long là đặc biệt nghiêm trọng, biến ngân hàng thành công cụ huy động vốn cho riêng mình, phá vỡ an toàn hệ thống tín dụng quốc gia.
- Mức án: Đoàn Văn An bị tuyên phạt 13 năm tù.
- Trách nhiệm dân sự: Tòa buộc các bị cáo phải liên đới bồi thường toàn bộ số tiền thất thoát cho GPBank. Hàng loạt tài sản của ông An, bao gồm cổ phần tại Sân golf Chí Linh, biệt thự và xe hơi đều tiếp tục bị kê biên.
Phiên tòa vụ án Sài Gòn One & M&C (Tháng 3/2021)
Chưa dừng lại ở đó, tháng 3/2021, ông Đoàn Văn An tiếp tục bị đưa ra xét xử trong vụ án lừa đảo và vi phạm quy định cho vay liên quan đến Công ty Sài Gòn One và Công ty M&C, gây thiệt hại thêm 961 tỷ đồng cho GPBank.
- Hành vi: Trong vụ án này, ông An bị cáo buộc đã phê duyệt cho vay sai quy định, không thẩm định kỹ tài sản đảm bảo và phương án kinh doanh. Đặc biệt, có tình tiết ông yêu cầu bên vay phải chi “lại quả” (tiền ngoài lãi suất) lên đến 10% khoản vay (tương đương hơn 30 tỷ đồng) để được giải ngân.
- Mức án bổ sung: Tòa tuyên phạt Đoàn Văn An 12 năm tù về tội “Vi phạm quy định về cho vay trong hoạt động của các tổ chức tín dụng”.
=> Tổng hợp hình phạt: Theo quy định của Bộ luật Hình sự Việt Nam, khi một người phạm nhiều tội hoặc có nhiều bản án, tổng hình phạt tù có thời hạn không được vượt quá 30 năm. Do đó, ông Đoàn Văn An hiện đang chấp hành mức án tổng hợp là 30 năm tù.
Tình trạng hiện tại và Bài học xương máu
Theo các thông tin công khai mới nhất từ các cơ quan tố tụng đến năm 2024:
- Tình trạng giam giữ: Ông Đoàn Văn An đã bị bắt giam từ tháng 7/2015 và hiện vẫn đang trong thời gian chấp hành án tại trại giam.
- Xử lý tài sản: Phần lớn tài sản của ông và gia đình đã bị phát mại hoặc chuyển giao để khắc phục hậu quả. Sân golf Ngôi sao Chí Linh – biểu tượng một thời của ông – cũng đã thay đổi cơ cấu sở hữu sau các biến cố pháp lý.
Bài học cho hệ thống ngân hàng: Vụ án Đoàn Văn An và GPBank là minh chứng điển hình cho sự nguy hiểm của vấn đề “sở hữu chéo” và thao túng ngân hàng. Nó đã dẫn đến những thay đổi mạnh mẽ trong Luật các Tổ chức Tín dụng sửa đổi sau này, với các quy định siết chặt hơn về giới hạn sở hữu cổ phần và cấm cấp tín dụng cho các đối tượng liên quan, nhằm ngăn chặn sự xuất hiện của những “ông trùm” thao túng két sắt ngân hàng trong tương lai.
Nguồn tham khảo và tổng hợp dữ liệu: Báo Thanh Niên, VOV, VnExpress, Tiền Phong, VTV và các bản án công khai của Tòa án Nhân dân TP. Hà Nội.