Đại án VNCB: Hành trình sa ngã và bản án 30 năm tù của Phạm Công Danh

Trong biên niên sử các vụ án kinh tế tại Việt Nam, vụ án Phạm Công Danh và đồng phạm xảy ra tại Ngân hàng TMCP Xây dựng Việt Nam (VNCB) không chỉ là một vụ án điểm mà còn được xem là “siêu đại án” với quy mô thiệt hại kỷ lục, chưa từng có tiền lệ vào thời điểm xét xử. Con số thiệt hại lên tới hơn 15.000 tỷ đồng (qua hai giai đoạn vụ án) đã gây chấn động dư luận, làm lung lay niềm tin vào hệ thống quản trị ngân hàng.

Phạm Công Danh, từ vị thế một đại gia “nghìn tỷ” trong lĩnh vực vật liệu xây dựng và bất động sản, đã tham vọng lấn sân sang lĩnh vực tài chính ngân hàng với giấc mơ xây dựng đế chế khép kín. Tuy nhiên, thay vì tái cơ cấu để vực dậy một ngân hàng yếu kém, ông đã biến nó thành “công cụ” riêng, một “kho tiền” không đáy để rút ruột, phục vụ cho các mục đích cá nhân, trả nợ và nuôi tham vọng ảo, dẫn đến hậu quả đặc biệt nghiêm trọng cho nền kinh tế quốc gia.

Bài viết dưới đây sẽ cung cấp hồ sơ toàn cảnh, phân tích chuyên sâu về hành trình phạm tội, những thủ đoạn tài chính tinh vi bậc nhất và cái giá phải trả của cựu Chủ tịch HĐQT VNCB Phạm Công Danh.

Chân dung Phạm Công Danh: Từ “vua” vật liệu xây dựng đến tham vọng thâu tóm ngân hàng

Phạm Công Danh sinh năm 1965 tại Quảng Ngãi, khởi nghiệp từ hai bàn tay trắng và từng bước xây dựng nên thương hiệu Tập đoàn Thiên Thanh (Thien Thanh Group), một cái tên lẫy lừng tại TP.HCM trong những năm 2000.

Sự trỗi dậy của Thiên Thanh Group

Trước khi vướng vào vòng lao lý, Thiên Thanh Group là một thế lực lớn tại TP.HCM và các tỉnh phía Nam. Khởi đầu từ các cửa hàng kinh doanh vật liệu xây dựng, gạch men, trang trí nội thất, Phạm Công Danh đã mở rộng quy mô thành tập đoàn đa ngành.

Giai đoạn hoàng kim, Thiên Thanh sở hữu hàng loạt bất động sản đắc địa, các trung tâm thương mại vật liệu xây dựng quy mô lớn, và lấn sân sang mảng du lịch khách sạn với việc sở hữu khách sạn Green Plaza tại Đà Nẵng, khách sạn Thiên Thanh tại Quảng Ngãi. Đặc biệt, tham vọng lớn nhất của Phạm Công Danh là dự án Khu phức hợp Thương mại dịch vụ Thiên Thanh tại Sân vận động Chi Lăng (Đà Nẵng) – một dự án “siêu khủng” mà ông kỳ vọng sẽ mang lại lợi nhuận khổng lồ.

Tuy nhiên, cuộc khủng hoảng bất động sản giai đoạn 2011-2013 đã khiến dòng tiền của tập đoàn bị tắc nghẽn. Với áp lực trả lãi vay và nhu cầu vốn khổng lồ để triển khai các dự án đang “đắp chiếu”, Phạm Công Danh nuôi tham vọng sở hữu một ngân hàng để làm “bệ đỡ” tài chính, tự cấp vốn cho chính mình.

Thương vụ thâu tóm TrustBank: Bước ngoặt tử thần

Năm 2012, trong bối cảnh Ngân hàng Nhà nước chủ trương tái cơ cấu các tổ chức tín dụng yếu kém, Phạm Công Danh cùng các cổ đông thuộc Tập đoàn Thiên Thanh đã mua lại Ngân hàng TMCP Đại Tín (TrustBank) từ nhóm cổ đông Phú Mỹ do bà Hứa Thị Phấn (Sáu Phấn) đứng đầu.

Thực tế, lúc này TrustBank đã là một “xác chết” với lỗ lũy kế hàng chục ngàn tỷ đồng và nợ xấu không thể thu hồi. Tuy nhiên, vì nóng lòng muốn có “giấy phép” ngân hàng để huy động vốn, Phạm Công Danh đã chấp nhận tiếp quản toàn bộ nghĩa vụ nợ của TrustBank mà không lường hết được “vũng lầy” này sâu đến mức nào.

Sau khi thâu tóm, tháng 5/2013, Phạm Công Danh đổi tên TrustBank thành Ngân hàng TMCP Xây dựng Việt Nam (VNCB), với cam kết tái cơ cấu, biến đây thành ngân hàng chuyên biệt phục vụ cho lĩnh vực xây dựng. Tuy nhiên, thay vì thực hiện đúng đề án tái cơ cấu được Ngân hàng Nhà nước phê duyệt, Phạm Công Danh đã sử dụng quyền lực tuyệt đối của mình để biến VNCB thành “sân sau” nhằm rút tiền bù đắp cho các khoản nợ của Thiên Thanh và nhóm Phú Mỹ.

Những thủ đoạn “rút ruột” ngân hàng tinh vi và tàn bạo

Để rút được hàng ngàn tỷ đồng từ VNCB trong bối cảnh ngân hàng đang bị Ngân hàng Nhà nước đặt vào tình trạng kiểm soát đặc biệt (mọi giao dịch lớn trên 5 tỷ đồng phải có ý kiến của Tổ giám sát), Phạm Công Danh cùng các “cánh tay phải” như Phan Thành Mai (Tổng Giám đốc), Mai Hữu Khương… đã thực hiện hàng loạt hành vi vi phạm pháp luật với thủ đoạn vô cùng tinh vi, lách luật một cách ngoạn mục.

1. Lập khống hồ sơ nâng cấp hệ thống Core Banking: Vỏ bọc công nghệ

Lợi dụng việc tái cơ cấu ngân hàng cần hiện đại hóa công nghệ, Phạm Công Danh đã chỉ đạo cấp dưới lập hồ sơ khống về việc nâng cấp hệ thống Core Banking (phần mềm lõi ngân hàng).

Dù ngân hàng đang kiệt quệ tài chính và không có nhu cầu thực tế cấp bách, Phạm Công Danh vẫn chỉ đạo ký hợp đồng dịch vụ “ma” với Công ty An Phát. Thông qua việc tạm ứng tiền cho hợp đồng này, Phạm Công Danh đã rút trót lọt 63 tỷ đồng. Số tiền này không hề được dùng để mua sắm thiết bị hay phần mềm nào, mà chảy thẳng vào túi riêng để chi tiêu cá nhân và “chăm sóc khách hàng”.

2. Chiêu bài “thuê trụ sở” để chiếm đoạt tiền: Rút tiền mặt thần tốc

Một trong những thủ đoạn trắng trợn nhất là việc “thổi giá” bất động sản cho thuê. Phạm Công Danh đã chỉ đạo ký các hợp đồng thuê mặt bằng làm trụ sở cho VNCB tại hai địa điểm: 268 Tô Hiến Thành và 816 Sư Vạn Hạnh (TP.HCM). Điều đáng nói, các bất động sản này đều thuộc sở hữu của chính Phạm Công Danh hoặc người thân.

Mức giá thuê được nâng khống lên gấp nhiều lần so với giá thị trường. Nghiêm trọng hơn, Phạm Công Danh chỉ đạo VNCB chuyển tiền trả trước tiền thuê nhà trong… 50 năm (một điều chưa từng có trong hoạt động ngân hàng). Thông qua công ty trung gian là Công ty Trung Dung, 600 tỷ đồng tiền thuê nhà đã được rút ra khỏi VNCB và chuyển cho Phạm Công Danh sử dụng để trả nợ cho nhóm bà Hứa Thị Phấn.

3. Mạng lưới “công ty ma” và ma trận vay vốn liên ngân hàng (Giai đoạn 2)

Để lách quy định cấm ngân hàng cho lãnh đạo vay vốn, Phạm Công Danh đã chỉ đạo nhân viên (từ bảo vệ, lái xe đến nhân viên bán hàng của Thiên Thanh) đứng tên thành lập 29 công ty “sân sau”.

Vì VNCB không còn tiền để cho vay trực tiếp, Phạm Công Danh đã sử dụng “uy tín” và dòng tiền ảo của VNCB để đi vay các ngân hàng khác (Sacombank, TPBank, BIDV).

• Thủ đoạn: Phạm Công Danh dùng tiền gửi của VNCB tại 3 ngân hàng trên để làm tài sản đảm bảo, bảo lãnh cho 29 công ty “ma” của mình vay tiền.
• Hậu quả: Các công ty “ma” vay được tiền nhưng không có khả năng trả nợ (vì tiền vay được Danh rút ra dùng hết). Khi nợ quá hạn, 3 ngân hàng trên đã tự động trừ nợ vào số tiền gửi của VNCB đang dùng làm bảo lãnh. Hệ quả là VNCB bị mất trắng hơn 6.000 tỷ đồng tiền gửi. Đây là nội dung chính của Giai đoạn 2 vụ án.

4. Rút tiền không cần chữ ký: Cuộc chiến pháp lý với nhóm Trần Ngọc Bích

Đây là tình tiết gây tranh cãi gay gắt nhất trong quá trình xét xử. Phạm Công Danh đã chỉ đạo nhân viên tự ý rút hơn 5.190 tỷ đồng từ tài khoản tiền gửi của nhóm khách hàng Trần Ngọc Bích (Dr. Thanh – Tân Hiệp Phát) mà không có chữ ký của chủ tài khoản.

Cơ chế “gửi tiền nhận lãi ngoài” phức tạp giữa Phạm Công Danh và nhóm Trần Ngọc Bích đã tạo kẽ hở để Danh tự ý chuyển dịch dòng tiền này sang tài khoản của mình. Việc VNCB cho phép chuyển tiền khi chưa có chữ ký chủ tài khoản là vi phạm nghiêm trọng quy tắc kế toán và an toàn kho quỹ, gây thiệt hại trực tiếp cho ngân hàng.

Để phục vụ cho việc lưu trữ và tra cứu thông tin tội phạm, thông tin của đối tượng này sẽ được tổng hợp và lưu trữ trên website của chúng tôi. Bạn đọc quan tâm có thể truy cập Nhập Kho Tội Phạm để tra cứu tư liệu nghiên cứu lâu dài, phục vụ cho công tác học tập và tìm hiểu pháp luật.

Hậu quả khôn lường và sự sụp đổ của VNCB

Hành vi của Phạm Công Danh và đồng phạm giống như những nhát dao chí mạng, khiến VNCB – vốn đã yếu kém – lâm vào tình trạng chết lâm sàng: mất thanh khoản nghiêm trọng, vốn chủ sở hữu âm hàng chục ngàn tỷ đồng.

Để ngăn chặn sự đổ vỡ dây chuyền của hệ thống ngân hàng (domino effect) và đảm bảo quyền lợi của người gửi tiền, ngày 05/3/2015, Ngân hàng Nhà nước đã buộc phải mua lại VNCB với giá 0 đồng, chuyển đổi mô hình thành Ngân hàng Thương mại TNHH MTV Xây dựng Việt Nam (CBBank) do Nhà nước làm chủ sở hữu 100% và giao cho Vietcombank hỗ trợ quản trị.

Tổng thiệt hại mà Phạm Công Danh gây ra cho VNCB được xác định qua hai giai đoạn xét xử là con số khủng khiếp: hơn 15.000 tỷ đồng. Trong đó, giai đoạn 1 (xét xử năm 2016) thiệt hại hơn 9.000 tỷ đồng; giai đoạn 2 (xét xử năm 2018) thiệt hại hơn 6.000 tỷ đồng.

Án phạt và cái giá phải trả cho “siêu lừa đảo”

Vụ án Phạm Công Danh đã trải qua quá trình tố tụng kéo dài nhiều năm với hàng trăm người liên quan bị triệu tập, bao gồm cả lãnh đạo của nhiều ngân hàng lớn khác.

Mức án kịch khung

Với vai trò là chủ mưu, cầm đầu, chỉ đạo toàn bộ hoạt động phạm tội, Phạm Công Danh bị Tòa án nhân dân các cấp tuyên phạt mức án nghiêm khắc nhất đối với loại hình tội phạm kinh tế có thời hạn:

• Giai đoạn 1 (2016): Tuyên phạt 30 năm tù về tội “Cố ý làm trái quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng” và “Vi phạm quy định về cho vay trong hoạt động của các tổ chức tín dụng”.
• Giai đoạn 2 (2018): Tiếp tục bị tuyên phạt 20 năm tù về tội “Cố ý làm trái…”.

Tổng hợp hình phạt: Theo quy định của Bộ luật Hình sự Việt Nam, tổng hình phạt tù có thời hạn không được vượt quá 30 năm. Do đó, dù cộng dồn 2 bản án là 50 năm, nhưng Phạm Công Danh chỉ phải chấp hành hình phạt chung là 30 năm tù.

Trách nhiệm dân sự và bi kịch gia đình

Ngoài án tù, Phạm Công Danh còn bị tòa tuyên buộc bồi thường dân sự hàng ngàn tỷ đồng cho VNCB. Hầu hết các tài sản của Thiên Thanh Group và cá nhân ông đều bị kê biên, phong tỏa để đảm bảo thi hành án, bao gồm cả dự án tâm huyết Sân vận động Chi Lăng.

Không chỉ bản thân vướng vòng lao lý, em trai của Phạm Công Danh là Phạm Công Trung và nhiều nhân viên thân tín, người làm công ăn lương cũng bị lôi kéo vào vòng xoáy tội lỗi và phải chịu các mức án tù khác nhau.

Bài học đắt giá về sở hữu chéo và quản trị rủi ro

Đại án Phạm Công Danh là bài học xương máu và đắt giá nhất cho ngành ngân hàng Việt Nam về vấn nạn sở hữu chéo và thao túng ngân hàng. Vụ án phơi bày rủi ro khi các đại gia bất động sản nắm quyền chi phối ngân hàng và biến nó thành “kho tiền” riêng để phục vụ cho các dự án sân sau đầy rủi ro.

Sau vụ án này, Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước đã quyết liệt siết chặt hơn nữa các quy định về an toàn tín dụng, giới hạn tỷ lệ sở hữu cổ phần, cấm lãnh đạo ngân hàng vay vốn và tăng cường giám sát chéo hoạt động của các tổ chức tín dụng để ngăn chặn những “Phạm Công Danh” thứ hai xuất hiện, đảm bảo an toàn cho hệ thống tài chính quốc gia.

Tổng hợp thông tin đối tượng Phạm Công Danh

Thông tin	Chi tiết
Năm sinh	1965
Quê quán	Quảng Ngãi
Chức vụ	Nguyên Chủ tịch HĐQT Ngân hàng Xây dựng (VNCB), Chủ tịch HĐTV Tập đoàn Thiên Thanh
Đã bị bắt hay chưa	Đã bị bắt (ngày 29/7/2014)
Đã xử tội hay chưa	Đã xét xử xong (qua 2 giai đoạn đại án kéo dài từ 2016 – 2018)
Án phạt phải lãnh	30 năm tù (Tổng hợp hình phạt mức tối đa của tù có thời hạn theo luật định)
Tình trạng hiện tại	Đang chấp hành án phạt tù, toàn bộ tài sản liên quan bị kê biên thi hành án